Leśna

Dawne nazwy miejscowości

Lestny (1477), Lissney (1558), Leśne (1560), Leznci (1641), Lesenei (1747), Leschney (1765. 1789), Leischney (1778), Lutirbach (1358), Leschnei (1816), Lóschney (1631, 1830-1930) Talheim (1930-1945), Leśna (po 1945).

Etymologia nazwy wsi

Prawdopodobnie dawna, topograficzna nazwa wsi utworzona została od czeskich słów leseny, lub liseney. W czasach nowożytnych nazwa wsi miała końcówkę -ney, typową dla okolic Lewina (Slaney, Tschischney, Krzischney, Tscherbeney, Strausseney, Blaschney) oraz Nachodu. Polscy etymolodzy uznali najstarszą nazwę osady za powstałą od polskiego przymiotnika leśny. W 1930 r. w trakcie germanizacji nazw miejscowości prowincji śląskiej zmieniono nazwę wsi na Talheim. Obecna nazwa miejscowości Leśna nawiązuje do lokalnej tradycji.

Historia wsi i dóbr

Wieś wzmiankowana była po raz pierwszy w r. 1477, kiedy należała do dóbr homolskich. Pozostała w jej ramach do 1595 r., a później weszła w skład królewskich dóbr kameralnych. W latach 1650-1693 r., a prawdopodobnie w 1684 r., została kupiona od cesarskiej komisji aliena­cyjnej przez właścicieli majętności szczytniańskiej. W latach czterdziestych XIX w. Leśna znala­zła się w ramach dóbr łężyckich. Od czasów nowożytnych wieś ta należała do parafii w Lewinie Kłodzkim.

W czasach nowożytnych Leśna była bardzo małą osadą, w poł. XVI w. znajdowały się na jej terenie 4 posesje. Posesje w Leśnej zajmowali ok. 1631 r. zagrodnicy. Do 1747 r. we wsi wzrosła ilość gospodarstw, gdyż obok 4 kmieci (drobnych, identyfikowanych z zagrodnikami) odnotowano 8 zagrodników i chałupników. W 1789 r. znajdowało się we wsi 12 gospodarstw zagrodniczych i chałupniczych.

Leśna była więc małą miejscowością, zasadniczo zagrodniczo-chałupniczą, której mieszkańcy utrzymywali się z rolnictwa, a w 2 poł. XVIII w. z tkactwa. Zajmowała się nim prawie cała ludność osady. Dzięki tkactwu poprawiła się sytuacja ekonomiczna mieszkańców Leśnej, co rzutowało na wzrost spożycia mięsa. Dowodzi tego fakt, że ok. 1789 r. mieszkał też we wsi rzeźnik. Okres prosperity zakończył się na początku XIX w. Tkactwo jednak nie zanikło i w 1 poł. XIX w. użytkowano we wsi 11 krosien. Nie było w Leśnej lokalnego przemysłu, dlatego też w 1 poł. XIX w. przeżywała regres, wyrażający się głównie poprzez znaczący spadek liczby jej ludności, Sytuacja poprawiła się ok. r. 1857, kiedy to liczba mieszkańców Leśnej znacznie wzrosła, osiągając poziom z 1789 r. (80 osób). Później miał miejsce systematyczny spadek liczby ludności wsi. W 2 poł. XIX w. Leśna znalazła się na szlaku z Lewina na Grodziec i do Karłowa. Dlatego też powstała we wsi gospoda. W okresie międzywojennym z rolnictwa utrzymywali się 2 zagrodnicy. Inni mieszkańcy żyli z rzemiosła (hafciarstwo) i usług oraz z pracy najemnej.

Układ przestrzenny wsi

Leśna położony jest w północno-wschodniej części Wzgórz Lewińskich, przy lokalnych gruntowych drogach łączących się z szosą z Lewina do Dusznik, z Lewinem i okolicami Kulina Kłodzkiego. Wieś znajduje się w dolinie cieku wodnego, zasilającego Bystrą, na wysokości około 590-610 m n.p.m. Miejscowość otaczają niewielkie użytki rolne oraz małe lasy i zagajniki.

Około połowy XVIII wieku Leśna miała układ wielodrożny i podobny zasięg jak w końcu XIX stulecia. Około 1824 r. wykształcony już był obecny, zasadniczy układ dróg, a wieś zachowała swój dawny układ. Siedlisko wsi było wówczas znacznie zredukowane do parcel z zagrodami. Obecnie dawny układ wsi uległ zatarciu ze względu na zniszczenie zabudowy.

Zabudowa wsi

W poł. XVIII w. zabudowę wsi tworzyły skromne, rozproszone, pojedyncze budynki, zapewne mieszkalno-gospodarcze. W końcu XIX w. zabudowa wsi została co prawda zagęszczona, ale zachowała podobny charakter. Współcześnie zabudowa wsi uległa w większości zniszczeniu. Istnieją tylko 3 gospodarstwa.

Tabelaryczne zestawienie danych statystycznych

 

Gmina wiejska Instytucje publiczne i przemysł
Rok Areał Domy Ludność
1789 80 14 tkaczy lnu
1816 47
1830 11 38 11 krosien
1857 80
1867 56
1871 11 43
1885 126 14 77
1895 14 52
1905 12 54
1910 57
1933 37

 

Informacje zaczerpnięte z:

Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego we Wrocławiu.

Studium środowiska kulturowego gminy Lewin Kłodzki woj. Wałbrzyskie, tom II, miejscowości.

Iwona Rybka-Ceglecka – historia

Maria Boguszewicz i Donata Wiśniewska – archeologia

Anna Ornatek – plansze

Wrocław 1998r.